Gömülü yirmi yaş dişi nedir?

Yirmi yaş dişleri (üçüncü büyük azı dişleri), ağızda en son süren dişlerdir. Çanakkale Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin bilgilendirme metnine göre genellikle 17 ile 25 yaşları arasında sürmeye başlarlar. Çenede yer darlığı varsa diş sürerken diş etine, kemiğe ya da önündeki dişe takılabilir.

Diş etinden çıkamayan dişe gömülü diş denir. Dişin tamamı diş eti ve kemik içinde kalabilir ya da bir kısmı ağza çıkmış olabilir. Gömülü dişler en sık yirmi yaş dişlerinde görülür.

Hangi belirtilere yol açabilir?

Tamamen gömülü bir diş hiçbir belirti vermeyebilir. Sorun çıkaran gömülü dişlerde şunlar görülebilir:

Dişin bulunduğu bölgede ağrı, kızarıklık ve şişlik
Diş eti kanaması
Ağzı açmada zorluk
Ağızda kötü tat ve ağız kokusu

Kısmen sürmüş dişlerde sık görülen sorun perikoronittir. Dişin üzerini kısmen örten diş etinin altında yiyecek artıkları ve bakteriler birikir ve bölge iltihaplanır. Ağrı, şişlik, ağız kokusu ve ağzın tam açılamaması (trismus) görülebilir. Bu şikâyetler aralıklarla tekrarlayabilir.

Hangi durumlarda çekilmesi önerilir?

Gömülü yirmi yaş dişi bir soruna yol açtığında çekim önerilir. Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin bilgilendirme metinlerinde ve Cochrane derlemesinde sayılan başlıca durumlar şunlardır:

Tekrarlayan perikoronit, ağrı ve şişlik
Gömülü dişte ya da önündeki dişte çürük
Önündeki dişin kökünde erime (rezorpsiyon)
Dişin çevresinde kist ya da tümör oluşması
Komşu dişlere zarar vermesi
Ortodonti ya da protez tedavisinin planlanması

Dişin çevresinde aktif bir iltihap varken çekim genellikle yapılmaz. Çanakkale Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin metnine göre bu durumda müdahale enfeksiyonun yayılmasına yol açabilir; önce iltihap ağız temizliği ve gerekirse antibiyotikle kontrol altına alınır.

Belirti vermeyen gömülü diş çekilmeli mi?

Bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Doğru konumda süren ve çevre dokulara zarar vermeyen bir yirmi yaş dişinin yerinde kalmasında sakınca görülmez. Sorun yaratmayan gömülü dişler de tedavi gerektirmeyebilir.

Belirti vermeyen gömülü dişlerin önleyici amaçla çekilmesi konusundaki kanıtı Cochrane derlemesi (2020) incelemiştir. Derleme, ölçütlerine uyan yalnız iki çalışma bulmuştur. Vardığı sonuçlar şöyle özetlenebilir:

Belirti vermeyen ve hastalık bulgusu olmayan gömülü yirmi yaş dişlerinin çekilmesi mi yoksa yerinde bırakılması mı gerektiğine karar verdirecek yeterli kanıt yoktur.
Tek bir gözlemsel çalışma, yerinde bırakılan dişlerin uzun vadede önündeki ikinci büyük azı dişinde diş eti hastalığı (periodontitis) riskinde artışla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Ancak bu kanıtın kesinliği çok düşüktür.
Çürük riski açısından iki yaklaşım arasında fark olup olmadığını gösterecek yeterli kanıt yoktur.
Çalışmaların hiçbiri, çekimin ya da dişi yerinde bırakmanın yaşam kalitesine etkisini incelememiştir.

Derleme, kararın hastanın değerleri ve hekimin klinik deneyimiyle birlikte verilmesini, dişler yerinde bırakılıyorsa düzenli aralıklarla muayene edilmesini önerir.

Bazı hasta bilgilendirme metinleri ise konumu bozuk dişlerin belirti vermese de genç yaşta alınmasını önerir. Çanakkale Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin metnine göre bu görüşün gerekçesi, ileri yaşlarda kemiğin yoğunlaşıp esnekliğini kaybetmesiyle çekimin zorlaşması ve iyileşmenin yavaşlamasıdır. Kanıt bu konuda kesin bir yön göstermediği için karar kişiye göre verilir.

Karar nasıl verilir?

Diş hekimi önce şikâyetlerinizi ve genel sağlık durumunuzu sorar, ağzınızı muayene eder. Dişin konumunu ve çevresindeki kemik ile dişleri görmek için röntgen çeker. Kararda genellikle şunlar birlikte değerlendirilir:

Dişin konumu ve ne kadarının sürdüğü
Belirti ya da hastalık bulgusu olup olmadığı
Önündeki dişin ve çevre dokuların durumu
Yaşınız ve genel sağlık durumunuz
Sizin tercihleriniz

Diş yerinde bırakılacaksa, değişiklikleri erken fark etmek için diş hekiminizin belirttiği aralıklarla kontrol edilir.

Çekimin riskleri nelerdir?

Cochrane’in alt yirmi yaş dişlerinin cerrahi olarak alınmasını inceleyen derlemesinin (2020) giriş bölümünde belirtildiği gibi işlemden sonra kısa süreli ağrı, şişlik ve ağız açmada kısıtlılık sık görülür. Daha seyrek olarak enfeksiyon, kuru soket (çekim yerindeki pıhtının kaybolmasıyla ortaya çıkan ağrılı iyileşme sorunu) ve dudak ya da dilde his değişikliğine yol açan sinir etkilenmesi görülebilir.

Bu risklerin sizin dişiniz için ne ölçüde geçerli olduğunu diş hekiminiz röntgene bakarak açıklar. Belirti vermeyen bir dişte karar, çekimin olası yararıyla bu risklerin birlikte tartılmasını gerektirir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Şu durumlardan birini fark ederseniz diş hekiminize başvurun:

Arka dişlerinizin gerisinde ağrı
Diş etinde şişlik, kızarıklık ya da kanama
Ağzınızı açmakta zorluk
Ağızda kötü tat ya da koku

Şişlik yanağa ya da boyna doğru yayılıyorsa beklemeden başvurmanız önemlidir. Yutmada ya da nefes almada güçlük varsa 112 Acil Çağrı Merkezi’ne ya da en yakın acil servise başvurunuz. Çanakkale Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin metnine göre perikoronitte enfeksiyon lenf yollarıyla yanağa ve boyna yayılabilir.

Gömülü yirmi yaş dişi ne zaman çekilmeli?