Diş çekimi ve gömülü diş

Diş çekimi ve gömülü diş alınması nedir?

Bu işlemler, kurtarılamayan dişlerin çekimini ve çene kemiği içinde kalmış gömülü dişlerin alınmasını kapsar. İşlem öncesinde muayene ve gerekiyorsa röntgenle planlama yapılır.

Bu sayfa en sık yapılan iki işlemi anlatır: diş çekimi ve gömülü yirmi yaş dişinin alınması. Gömülü diş, diş etinden çıkamayan dişe denir. Dişin tamamı diş eti ve kemik içinde kalabilir ya da bir kısmı ağza çıkmış olabilir. Diş hekimliğinde öncelik dişi tedavi edip ağızda tutmaktır. Çekim, diş tedaviyle kurtarılamadığında ya da tedavi planı gerektirdiğinde yapılır.

Hangi durumlarda uygulanır?

Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin hasta bilgilendirme metinlerinde diş çekiminin gündeme gelebileceği durumlar şöyle sıralanır:

• İleri çürük ya da madde kaybı nedeniyle tedaviyle kurtarılamayan dişler
• Darbe sonucu tedavi edilemeyecek biçimde kırılmış dişler
• Kanal tedavisine rağmen iltihabı geçmeyen dişler
• İleri diş eti hastalığı nedeniyle sallanan dişler
• Zamanında düşmeyen süt dişleri
• Konumu çok bozuk olduğu için sorun yaratan dişler
• Kist ya da tümör içinde kalan dişler
• Yer darlığında ortodonti (diş teli) tedavisine yer açmak için çekilmesi planlanan dişler

Gömülü yirmi yaş dişi, sorun yarattığında çekilir. Bu sorunlar arasında tekrarlayan ağrı ve şişlik, perikoronit (kısmen sürmüş dişin çevresindeki diş etinin iltihaplanması), gömülü dişte ya da önündeki dişte çürük, önündeki dişin kökünde erime (rezorpsiyon) ve kist oluşumu sayılır.

Sorun yaratmayan gömülü dişlerin çekilip çekilmemesi tartışmalıdır. Cochrane derlemesi (2020), belirti vermeyen ve hastalık bulgusu olmayan gömülü yirmi yaş dişlerinin çekilmesi ile yerinde bırakılması arasında karar verdirecek yeterli kanıt bulunmadığını belirtir. Derleme, kararın hastanın tercihleri ve hekimin klinik değerlendirmesiyle birlikte verilmesini önerir.

Nasıl yapılır?

Diş çekimi genellikle şu sırayla yapılır:

1. Diş hekimi sağlık geçmişinizi gözden geçirir, dişi muayene eder ve gerekli röntgenleri çeker.
2. İşlem bölgesi lokal anestezi ile, yani yalnız o bölge uyuşturularak hazırlanır.
3. Diş yuvasından çıkarılır.
4. Çekim yerine gazlı bez konur ve bir süre ısırmanız istenir.

Gömülü dişin alınması daha kapsamlı bir işlemdir. Lokal anestezi etkisini gösterdikten sonra dişin bulunduğu bölgede diş etine kesi açılır, diş çıkarılır ve diş eti dikişle kapatılır. Dişin konumu, biçimi ve büyüklüğü işlemin ne kadar karmaşık olacağını belirler. Diş iltihaplıysa çekimden önce antibiyotik kullanılması gerekebilir. İşlemden sonra aynı gün eve dönülebilir.

Bazı cerrahi çekimlerde bilinçli sedasyon ya da genel anestezi kullanılabilir. Bu poliklinikte sedasyon ve genel anestezi uygulanmaz.

Kimlere uygulanmayabilir?

Bazı durumlarda çekim ertelenir ya da önce ek hazırlık gerekir. Kullandığınız bütün ilaçları ve sağlık sorunlarınızı işlemden önce diş hekiminize söyleyin.

• Dişin çevresinde aktif iltihap varsa: Çanakkale Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin metnine göre iltihap varken yapılan müdahale enfeksiyonun çevreye yayılmasına yol açabilir. Bu yüzden çekim genellikle iltihap kontrol altına alındıktan sonra yapılır.
• Bifosfonat gibi kemik erimesi ilaçları kullanıyorsanız: Bu ilaçlar çene kemiğinde osteonekroz (kemik dokusunun canlılığını yitirmesi) ile ilişkilidir. Amerikan Ağız ve Çene Cerrahları Derneği’nin 2022 tarihli tutum bildirgesi bu duruma, eskiden kullanılan “bifosfonata bağlı” adı yerine “ilaca bağlı çene osteonekrozu” adını verir. Diş hekiminiz, ilacı öneren hekimle görüşerek planlama yapar.
• Kanama bozukluğunuz varsa ya da pıhtılaşmayı etkileyen ilaç kullanıyorsanız: Cochrane derlemesinin (2018) giriş bölümünde belirtildiği gibi kan pulcuklarına ve pıhtılaşmaya ilişkin bozukluklar ile ilaçlara bağlı pıhtılaşma sorunları, çekimden sonra kanamanın nedenleri arasındadır. Bu ilaçları kendi kararınızla bırakmayın; ne yapılacağına ilacı yazan hekimle diş hekiminiz birlikte karar verir.

Riskler ve olası yan etkiler

Cochrane derlemesinin (2020) giriş bölümünde belirtildiği gibi alt yirmi yaş dişlerinin cerrahi olarak alınmasından sonra kısa süreli ağrı, şişlik ve ağız açmada kısıtlılık (trismus) sık görülür. Daha seyrek olarak enfeksiyon, kuru soket ve yüzün duyusunu sağlayan sinirin (trigeminal sinir) etkilenmesine bağlı dudak ya da dilde his değişikliği görülebilir. Bu risklerin sizin dişinizde ne ölçüde geçerli olduğunu diş hekiminiz dişin röntgendeki konumuna bakarak açıklar.

Diğer olası sorunlar:

• Kuru soket (alveolit): Çekim yerinde kan pıhtısı oluşmazsa ya da kaybolursa alveolit adı verilen ağrılı bir iltihap gelişebilir.
• Kanama: Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin metinlerine göre sızıntı şeklindeki kanama 6–24 saat sürebilir.
• Osteonekroz: Kemik erimesi ilaçları kullananlarda çene kemiğinde canlılığını yitiren, iyileşmeyen kemik dokusu gelişebilir. Bu durumun tedavisini diş hekimi ve ilacı yazan hekim birlikte planlar.

Tedaviden sonra nelere dikkat edilir?

Çekimden sonra amaç, çekim yerinde oluşan kan pıhtısını korumaktır.

• Gazlı bezi diş hekiminizin söylediği süre kadar sıkıca ısırın. Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin metinlerinde bu süre 15–20 dakika ile yarım saat arasında verilir.
• Ağzınızı çalkalamayın, sık tükürmeyin ve çekim yerine dilinizi ya da bir cismi değdirmeyin.
• Uyuşukluk geçene kadar yemek yemeyin; uyuşuk dudağı ya da yanağı farkında olmadan ısırabilirsiniz.
• Silifke Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin metnine göre çekimden sonra 24 saat sigara içilmemeli ve alkol alınmamalıdır.
• Şişliği azaltmak için yüzünüze dışarıdan soğuk uygulayabilirsiniz.
• Ağrı için diş hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanın; bazı ağrı kesiciler kanamayı artırabilir.
• Dikiş atıldıysa diş hekiminizin belirttiği kontrole gidin.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin önerilerine göre şu durumlarda diş hekiminize başvurun:

• 24 saati geçen ya da çok fazla olan kanama
• Yüzde artan şişlik
• Uzun süren ya da giderek artan ağrı
• Ağızda kötü tat ve koku
• Ateş