Ortodonti nedir?

Ortodonti, dişlerin ve çenelerin konumundaki bozuklukların tanısı, önlenmesi ve tedavisiyle ilgilenen diş hekimliği dalıdır. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin hasta bilgilendirme sayfasına göre kelime Latincede “düzgün diş” anlamına gelir ve hem çocuklardaki hem yetişkinlerdeki diş ve çene bozukluklarını kapsar.

Ortodonti, dişlerin ve çenelerin konumuyla ilgilenen diş hekimliği dalıdır.

Ortodonti hangi sorunlarla ilgilenir?

Ortodonti, dişlerin dizilişindeki ve üst-alt çenenin birbirine göre konumundaki uyumsuzluklarla ilgilenir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

Çapraşıklık: Dişlerin çeneye sığmayıp üst üste ya da eğri dizilmesi
Aralıklı dişler: Dişler arasında olağandan geniş boşluklar bulunması
Üst ön dişlerin belirgin biçimde önde olması
Alt ön dişlerin üst ön dişlerin önünde kapanması: 2024 tarihli bir Cochrane derlemesine göre bu durum dişlerin konumundan, çenelerin konumundan ya da ikisinden kaynaklanabilir; üst çene geride ya da alt çene önde olabilir.
Çapraz kapanış: 2021 tarihli bir Cochrane derlemesine göre arka dişlerde çapraz kapanış, üst arka dişlerin alt arka dişlerin iç tarafına kapanmasıdır.
Üst çene darlığı

Bu sorunların bir kısmı yalnız dişlerin konumundan, bir kısmı ise çene kemiklerinin büyüklüğü ya da konumundan kaynaklanır. Ayrımı diş hekimi muayene ve röntgenle yapar.

Ortodontik tedavinin amacı nedir?

Tedavinin amacı dişlerin düzgün dizilmesi ve üst-alt dişlerin uyumlu kapanmasıdır. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’ne göre düzgün dizilmiş dişler daha kolay temizlenir; tedavinin çiğneme ve konuşma işlevlerine de olumlu etkisi olabilir.

Tedavinin sonucu kişiden kişiye değişir. Dokuz Eylül Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı’nın hasta onam formunda, tedavi planı kurallara uygun yapılsa bile genetik yapı, sonradan öngörülemeyen büyüme ve dokuların tedaviye verdiği yanıt gibi kişiye özgü etkenler nedeniyle beklenen sonuçların tümüne ulaşılamayabileceği belirtilir.

Kimlere uygulanır?

Ortodontik tedavi çocuklara da yetişkinlere de uygulanabilir. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’ne göre dişler ve diş etleri sağlıklı olduğu sürece tedavi her yaşta mümkündür.

Yaş, tedavinin yöntemini etkiler. Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi’nin bilgilendirme sayfasına göre üst çene geriliği, alt çene geriliği ya da alt çene ileriliği gibi iskeletsel sorunlar büyüme döneminde daha basit aygıtlarla tedavi edilebilir. Büyümesini tamamlamış kişilerde aynı sorunlar çene cerrahisiyle birlikte ele alınır.

Yöntemler kabaca şöyle gruplanır:

Dişlere yapıştırılan braket ve tellerden oluşan sabit tedavi (tel tedavisi)
Kişiye özel hazırlanan, sırayla değiştirilen şeffaf plaklar
Takılıp çıkarılan apareyler ve çene genişletme apareyleri
Çene kemiğinden kaynaklanan belirgin bozukluklarda ortodontik tedavi ile birlikte çene cerrahisi

Dokuz Eylül Üniversitesi’nin onam formuna göre hangi seçeneğin uygun olduğunu belirlemek için ağız içi muayene, röntgen ve analiz gerekir.

Kimlere uygulanmayabilir ya da ertelenebilir?

Ağız bakımı yetersiz olanlar: Sancaktepe Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin bilgilendirme metnine göre sabit tedavi için yaş sınırı yoktur, ancak ağız hijyeni iyi olmalı, diş taşı ve diş eti hastalığı bulunmamalıdır. Çürükler ve gerekli kanal tedavileri tedaviden önce tamamlanır.
Bazı genel sağlık sorunları olanlar: Dokuz Eylül Üniversitesi’nin onam formuna göre kan ve kemik hastalıkları ya da hormonal bozukluklar tedaviyi etkileyebilir.
Aparey kullanımına uyamayacak kişiler: Aynı forma göre takılıp çıkarılan apareylerde ve şeffaf plaklarda başarı büyük ölçüde düzenli kullanıma bağlıdır.
Çene eklemi sorunu olanlar: Aynı formda eklem sorunu olan kişilerde tedavi sürecinde şikâyetlerin artabileceği belirtilir; bu kişilerde tedavi ayrıca değerlendirilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Süre sorunun türüne ve derecesine göre değişir. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’ne göre aktif tedavi genellikle 1 ile 3 yıl sürer. Büyüme dönemi, ağız bakımı ve randevulara uyum da süreyi etkiler. Aktif tedaviden sonra dişlerin yeni konumunu korumak için pekiştirme aygıtı kullanılır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Dişlerinizin çapraşık dizildiğini, aralarında boşluk olduğunu ya da üst ve alt dişlerinizin düzgün kapanmadığını fark ederseniz diş hekiminize başvurunuz. Çiğneme ya da ısırmada zorluk veya çocuğunuzun dişlerinin gelişiminde dikkatinizi çeken bir durum da muayene için bir nedendir. Tedavinin gerekip gerekmediğine ve zamanına diş hekiminiz muayeneye göre karar verir.

Ortodonti nedir, kimlere uygulanır?