Dolgu ve restoratif tedavi

Dolgu ve restoratif tedavi nedir?

Restoratif tedavi, çürük, kırık ya da aşınma nedeniyle dokusu kaybolan dişin onarılmasıdır. Çürük ve zayıflamış diş dokusu temizlenir, oluşan boşluk dolgu malzemesiyle doldurulur. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin hasta bilgilendirme formuna göre tedavi edilmeyen çürük ilerleyerek ağrıya, enfeksiyona ve diş kaybına yol açabilir.

Hangi durumlarda uygulanır?

Dolgu, diş dokusunda boşluk ya da eksiklik oluştuğunda uygulanır. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin hasta bilgilendirme sayfasında sayılan başlıca durumlar şunlardır:

• Çürük nedeniyle dişte boşluk oluşması
• Dişin kırılması
• Asitli yiyecek ve içeceklere bağlı aşınma (erozyon), sert fırçalama gibi mekanik aşınma (abrazyon) ya da dişlerin birbirine sürtünmesiyle aşınma (atrizyon)
• Kırılmış ya da eskimiş bir dolgunun onarılması ya da yenilenmesi

Aynı sayfaya göre yeni başlamış ve henüz boşluk oluşturmamış çürükler dolgu yapılmadan, florürlü ürünler gibi yöntemlerle durdurulmaya çalışılabilir. Hangi yolun uygun olduğuna muayeneden sonra diş hekimi karar verir.

Hangi dolgu malzemeleri kullanılır?

Malzeme; çürüğün yerine ve büyüklüğüne, dişin konumuna ve kişinin ağız sağlığına göre seçilir.

Kompozit dolgu. Diş renginde, reçine esaslı bir dolgu malzemesidir. Cochrane’in 2021 tarihli sistematik derlemesine göre kompozit dolgularda arka dişlerde başarısızlık ve dolgunun kenarında yeni çürük gelişmesi amalgama göre daha sık görülmüş, kırılma açısından ise fark bulunmamıştır. Derleme, bu kanıtın kesinliğinin düşük olduğunu ve çalışmaların yapıldığı yıllardan bu yana kompozit malzemelerin önemli ölçüde geliştiğini de belirtir.

Cam iyonomer. Dişe kimyasal olarak bağlanan ve florür salan bir malzemedir; bu özellikler 2016’da yayımlanan bir derlemede anlatılır. 2020 tarihli bir başka derlemeye göre dolgu malzemesi olarak, ayrıca kaplamaların yapıştırılmasında ve dolgunun altına koruyucu katman olarak kullanılır.

Amalgam. Cıvanın başka metallerle yaptığı, gümüş renkli bir alaşımdır. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 175 yılı aşkın süredir kullanılmaktadır. Yine Dünya Sağlık Örgütü’nün bildirdiğine göre Minamata Cıva Sözleşmesi’nin taraflar konferansı 2025’te diş amalgamının 2034’e kadar kullanımdan kaldırılmasına karar vermiştir. Dünya Sağlık Örgütü bu konuda özellikle cıvanın amalgamın kullanımı, sökülmesi ve atılması sırasında çevreye salınabilmesine dikkat çeker. Cochrane derlemesi, çok düşük kesinlikteki kanıta göre amalgam ile kompozit dolgular arasında hasta açısından klinik olarak önemli bir güvenlik farkı bulunmadığını bildirir. Var olan bir dolgunun değiştirilmesi gerekip gerekmediğine dolgunun durumuna bakılarak karar verilir.

İnley ve onley. Madde kaybı dolgu için fazla olduğunda dolgu ya da kron yerine kullanılabilen, kompozit ya da porselenden hazırlanan parçalardır. İnley dişin içindeki boşluğu doldurur; onley dişin bir ya da birkaç tümseğini de örter. Bunlar dolaylı (indirekt) restorasyonlardır: dişin ölçüsüne göre ağız dışında hazırlanır ve dişe yapıştırılır. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin sayfasına göre porselenden hazırlananlar renklenmeye karşı daha dirençlidir.

Yöntem	Nasıl yapılır?	Genellikle nerede düşünülür?
Kompozit dolgu	Ağızda, doğrudan dişe yerleştirilir	Ön ve arka dişlerde küçük ve orta büyüklükte boşluklar
Cam iyonomer	Ağızda, doğrudan dişe yerleştirilir	Diş hekiminin değerlendirmesine göre dolgu ya da dolgu altı katman
Amalgam	Ağızda, doğrudan dişe yerleştirilir	Arka dişler; kullanımı uluslararası kararlarla azaltılmaktadır
İnley / onley	Ölçüye göre ağız dışında hazırlanıp yapıştırılır	Madde kaybının dolgu için fazla olduğu arka dişler

Nasıl yapılır?

Doğrudan dolgu çoğu durumda şu sırayla yapılır:

1. Diş hekimi dişi muayene eder; gerekirse röntgen çekilir. Erciyes Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin onam formunda belirtildiği gibi genel sağlık durumunuzu, kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve kanama eğiliminizi hekiminize söylemeniz istenir.
2. Gerekirse bölge lokal anesteziyle uyuşturulur.
3. Çürük ve zayıflamış diş dokusu temizlenir.
4. Dolgu yapılacak alan tükürükten korunur. Komşu dişe bakan yüzeylerde dolguyu biçimlendirmek için ince bir metal bant ve kama kullanılabilir.
5. Dolgu malzemesi yerleştirilir. Diş renginde dolgular katmanlar hâlinde yerleştirilir ve sertleştirilir.
6. Dolgu, ısırma düzenine uyacak şekilde biçimlendirilir ve cilalanır.

İnley ya da onleyde diş hazırlandıktan sonra ölçüsü alınır, parça ağız dışında hazırlanır ve ayrı bir aşamada dişe yapıştırılır. Parça hazırlanana kadar dişe geçici bir dolgu konabilir.

Kimlere uygulanmayabilir?

Dolgu her durumda uygun seçenek olmayabilir:

• Madde kaybı çok büyükse: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin bilgilendirme sayfasına göre bu durumda dolgu yerine inley, onley ya da kron düşünülür.
• Çürük dişin içindeki sinir ve damarların bulunduğu dokuya (pulpa) ulaşmışsa: Aynı fakültenin hasta formunda belirtildiği gibi önce kanal tedavisi gerekebilir.
• Diş onarılamayacak kadar zarar görmüşse: Dişin çekilmesi gerekebilir.
• Bir dolgu malzemesine alerjiniz varsa: Formda alerjik tepkinin çok düşük oranda görüldüğü belirtilir; bilinen bir alerjiniz varsa farklı bir malzeme seçilir.

Riskler ve olası yan etkiler

İzmir Kâtip Çelebi ve Erciyes üniversitelerinin hasta bilgilendirme ve onam formlarında şu riskler sayılır:

• Tedavi sırasında: Uyuşturma yeterli olmayabilir ve ek uyuşturma gerekebilir. Nadiren yanakta geçici şişlik, kızarıklık ya da morarma görülebilir. Kullanılan aletler diş etinde geçici hassasiyet yapabilir.
• Tedaviden sonra hassasiyet: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin formuna göre dolgudan sonra yaklaşık 3–4 hafta boyunca giderek azalan geçici hassasiyet görülebilir. Erciyes Üniversitesi’nin formuna göre geçici ağrı 2–3 gün, soğuğa hassasiyet 3–4 hafta sürebilir. Çürük pulpaya çok yakınsa hassasiyet daha belirgin olabilir.
• Kanal tedavisi gereksinimi: Ağrı geçmez ve sürekli hâle gelirse kanal tedavisi gerekebilir.
• Dolgunun düşmesi ya da kırılması: Dolgunun tutunacağı diş dokusu azsa dolgu düşebilir. Ön dişlerdeki dolgular ısırma ve koparma kuvvetleriyle kırılabilir.
• Yeni çürük: Dolgunun kenarında yeniden çürük gelişebilir. 2018 tarihli bir sistematik derlemeye göre inley ve onleylerde de en sık biyolojik sorun çürüktür; parçanın kırılması ya da yerinden çıkması da görülebilir.
• Renk: Diş renginde dolgularda renk tam olarak eşleşmeyebilir ve zamanla değişebilir; bu durumda dolgunun yenilenmesi gerekebilir.

Kırılan bir dolgu, kırık küçükse ve geri kalan kısmı sağlamsa her zaman yenilenmek zorunda değildir; İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin sayfasına göre onarılıp onarılamayacağına klinik ve radyolojik muayeneden sonra hekim karar verir.

Tedaviden sonra nelere dikkat edilir?

• İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nin hasta formuna göre uyuşturulan bölge yaklaşık 2–4 saat hissiz kalır. Yanağınızı ya da dudağınızı ısırmamak için uyuşukluk geçene kadar yemek ve içmek önerilmez.
• Aynı forma göre diş renginde dolgular hemen sertleşir, ancak ısırma kuvvetlerine karşı diş kadar dayanıklı değildir. Dolgulu dişlerle çok sert yiyecekleri kırmaya çalışmayın.
• Dolgunun kenarında yeni çürük oluşmaması için ağız bakımı önemlidir. FDI Dünya Diş Hekimliği Federasyonu, dişlerin günde en az iki kez florürlü diş macunuyla fırçalanmasını ve diş aralarının da temizlenmesini önerir. Ayrıntılar için doğru diş fırçalama ve diş ipi kullanımı yazısına bakabilirsiniz.
• Kontrollerin aralığını diş hekiminiz belirler.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Dolgudan sonra şu durumlardan biri olursa diş hekiminize başvurunuz:

• Sıcak, soğuk ya da tatlıya karşı hassasiyet azalmak yerine artıyorsa ya da şiddetli ağrıya dönüşüyorsa
• Dişin çevresinde şişlik ya da iltihap belirtisi varsa
• Dolgu kırılmış ya da düşmüşse
• Hassasiyet beklenen süreden uzun sürüyorsa